T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI İstanbul İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi

ASTRONOMİ 1-2-3

 
  • Küresel Usturlap __el-Bīrūnī’nin (ö. 1048) Küresel Usturlabı __Ölçüsü;: Çap 17 cm, Pirinçten yapılmıştır._el-Biruni, «Usturlap İmalinde Olası Yöntemlerin Kapsamlı Ele Alınışı» (İsti'ab el-Vucüh el- Mümkine fi Şan'at el-Asturlab) adlı risalesinde küresel usturlabın bir tarifini vermiştir.
  • Sinüs Kadranı__Cinsi: Pirinç, hakedilmiş Ölçüsü: Yarıçap 135 mm , Tanım:1859’dan kısa bir süre öncesinde, Arabist Alois Sprenger tarafından Londralı kütüphaneci William Morley için satın alınana kadar Şam’da bulunan orijinaline dayanılarak yapılmıştır. Bu kadranın orijinali, 735/1335 yılında Ali b. eş-Şihab tarafından yapılmış ve Muhammed b. el-Guzuli adlı bir hakkak tarafından kazınmıştır.
  • Ala'uddevle'nin (1023 civarında ) Hemedan'daki Rasathanesi'nin Ana Aleti__Modern araştırmalar, daha sonraları Yakup Sopası’nda tanınan tarzdaki1, açı ölçümü prensibinin erken kullanımını, Ebu Ali el-Hüseyn b. Abdullah İbn Sina (1037)’nın Ala uddevle Rasathanesi için geliştirmiş olduğu gözlem aletinde (Ale Raşadiyye) tespit etmiştir.
  • Es Şufi'nin Gök Küresi__Abdurrahman b. Ömer b. Muhammed eş-Şufi (903-986),devlet adamı Adudeddevle için yaptığı gümüşten bir gök küresidir. 1044 yılında Kahire’de bulunmaktaydı. Pirinç küre, çapı 50 cm, döndürelebilir bir şekilde, üzerinde yıldız pozisyonlarının koordinatlarının okunabildiği bir masif sehpaya oturtulmuştur.Yıldızlar gümüş renginde, sayısal değerler Arapça harflerle verilmiştir.Bu model,  Oxford yazmasına (Bodleian, Marsh 144) dayanılarak yapılmıştır.
  • Torquetum__ 12. yüzyılda Endülüslü astronom Cabir b. Efla? tarafından geliştirilmiş ve 15. yüzyıldan itibaren Avrupa’da, özellikle Alman uzmanlar arasında çok yaygınlık kazanmıştır. Alet, Cabir b. Eflah’ın
  • el-Brirüni'nin Mekanik Astronomik Takvimi__Modelin çapı: 22 cm. Pirinç kısmen hakedilmiş, Ön cephe levhası camdır.__Tanım:Evrensel bilgin Muhammed b. Ahmed el-Birüni (ö. 1048), usturlap imaline ilişkin İsti’ab adlı eserinde hukk el-kamer («Ay Kutusu») adı altında mekanik-astronomik bir takvimi tarif etmiştir.
  • Çift Bacaklı Alet__Ölçüleri: Çap: 60 cm, Alt levha: 76x76 cm__
  • Merağa Rasathanesi Gök Küresi__  1279 yılında Mü’eyyededin el-Urdi’nin oğlu Muhammed tarafından yapılan görkemli küre 1562 yılında Dresden’e ulaşmış olup 250 yıldır oradaki matematik-fizik salonunda bulunmaktadır.  Dresden’de bulunan bu eser, 144 mm. çapındaki küreden ve de bronz halkalarından oluşmaktadır.
  • Hareket Edebilir Nişangahlı Alet__ Bu Alet,  Güneş ve Ay’ın görünürdeki çaplarını belirlemeye ve onları gözlemlemeye yaramaktaydı.Bu hareketli nişangâhlı aletin orijinalinin uzunluğu 230 cm. idi
  • Gündönümü Halkası__ Mü’eyyededin el-Urdi’nin Ptoleme’ye dayandırdığı bu alet, ekliptik eğimini belirlemeye yaramaktaydı (ale li-ma’rifet meyl felek el-buruc). Pirinç hakedilmiş, Ayak sert ağaçtan ve çap 45 cm'dir. «İç çapı 2,5 metre olan bir çemberden ibarettir, meridyen düzlemine paralel olarak bir sütun üzerine yerleştirilir.
  • Çemberli Küre__ Çemberli Küre Mü’eyyededin el-Urdi’nin Meraga Rasathanesi’nde bulunan astronomi aletlerine ilişkin eserinde sunulmuştur. Bu küre, genel olarak yıldız koordinatlarını belirlemeye yaramaktaydı, ama diğer astronomi problemlerinin çözümü için de kullanılmıştır.
  • Evrensel Disk__13. yüzyılda Kastilya Kralı X. Alfons’un emriyle bir çok bilgin tarafından Endülüs’te derlenen eserlerin koleksiyonu olan Libros des saber de astronomía adlı eserde bulunan çizimlere ve betimlemelere göre yapılmış rekonstrüksiyon
  • Semerkand Rasathanesi
  • Meridyen Yönünü Belirleme Aleti__ Ölçüleri ve Tanımı : Yükseklik 1 m. 'dir. Pirinç, altın yaldızlı ve sert ağaçtan yapılmıştır. 11. yy.ı'ın ilk yarısında kendi yöntemi  ve bunla ilişkili olarak geliştirmiş olduğu <<Öğlen (Meridyen) Çizgisini Belirleme Aleti>> adlı risalesindeki açıklamalardan bu aletin mucidi olduğu anlaşılmaktadır.
  • Dikey Ölçek Üzerinden Sinüs Belirleme Aleti __Mü’eyyededin el-Urdi’nin Meraga Rasathanesi için imal ettiği bir önceki aletin ikinci bir versiyonudur.Bu ölçüm düzeneğinin amacı, hedeflenen yıldızın açısal yüksekliğinin burada doğrudan doğruya sinüs olarak tespit edilmesidir.
  • Osmanlı Usturlabı__Tanım : Pirinç hakedilmiş,  Çap: 183 mm 4 iç disk nişangahlı açı cetveline sahiptir. Bu alet, 1680 yılında muhtemelen Osmanlı Padişahı  II. Beyazıt (ö. 918/1512)’ın soyundan Sultan b. A’zam b. Bayazid  için imal edilmiştir.Dört  iç diske sahiptir. Ana parçanın iç yüzü boştur. Arka yüz bir sinüs ve bir tanjant kadranı taşımaktadır. Orijinali Kahire İslam Sanatları Müzesi’ndedir.
  • Zodyak Halkalı Küre__    Tanımı: Tycho Brahe’nin halkalı küresi, J.A. Repsold’un tahminine göre, 1570 yılından önce imal edilmiş olmalı, Ptoleme’nin aletine ve Meraga ve İstanbul rasathanelerindekilere kıyasla kendi türünün en basiti ve aynı zamanda en gelişmiş örneğidir. Çapı: 50 cm , Meridyen halkasının çapı 1,95 metredir. Diğer üç halka, taşıyıcı halka, ekliptik halkası ve enlem halkası pirinçtendir. Enlem ve ekliptik halkalarının her biri nişangâhlıdır.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    
 
                                                                                                                                 
 
 
  AHŞAP KADRAN   
                       
                                     
 
 
 
 
             
 
 
 
  
 
 
 SEMERKANT RASATHANESİ